SmartBrainSeniors - สูงวัยสมองดี

มิติสัมพัทธ์ (visuospatial)

การรับรู้ตำแหน่งของตนเอง การรับรู้ทิศทาง และตำแหน่งของวัตถุ เข้าใจความหมายของคําว่า ล่าง หลัง ซ้าย ขวา ทำให้ทราบความแตกต่าง การกะระยะความห่างระหว่างวัตถุกับสิ่งอื่นๆ การรับรู้ความลึก การรับรู้ระยะที่จะเอื้อมมือออกไปหยิบจับสิ่งของ ความสามารถในการรับรู้เส้นทาง การคิดภาพแผนที่การเดินทาง

หลักการ

ทักษะ visuospatial ประกอบด้วยความสามารถหลัก เช่น
- การรับรู้ตำแหน่งและทิศทาง (Spatial orientation)
- การกะระยะและความลึก (Depth perception & Distance estimation)
- การสร้างภาพในใจ (Mental imagery & Visualization)
- การบูรณาการการมองเห็นกับการเคลื่อนไหว (Visuomotor integration) เช่น การเขียน การขับรถ การหยิบจับวัตถุ

ทักษะนี้สำคัญต่อการทำ ADL เช่น การแต่งตัว การทำอาหาร การเดินในพื้นที่ที่ซับซ้อน หรือการใช้เครื่องมือ หากเกิดความบกพร่อง เช่น ใน stroke, TBI, dementia, Parkinson’s disease อาจทำให้ผู้ป่วยใช้ชีวิตประจำวันลำบากและเสี่ยงต่อการหกล้ม Visuospatial skill เป็นทักษะสำคัญที่ทำให้บุคคลเข้าใจโลกเชิงตำแหน่งและทิศทาง หากบกพร่องจะส่งผลโดยตรงต่อ ความปลอดภัยและความสามารถในการทำกิจกรรมการดำเนินชีวิต (ADL) การฝึกจึงควรมุ่งทั้ง การรับรู้ตำแหน่ง กะระยะ สร้างภาพในใจ และการประสานงานตา–มือ พร้อมการปรับสิ่งแวดล้อมเพื่อการใช้ชีวิตที่ปลอดภัยและมีคุณภาพ

หลักการฝึกเพื่อพัฒนาความสามารถด้านมิติสัมพัทธ์

1. ฝึกการรับรู้ตำแหน่งและทิศทาง
- เกมหาของในภาพ (visual search) หรือการต่อจิ๊กซอว์
- กิจกรรมจับคู่ภาพกับตำแหน่ง เช่น ซ้าย–ขวา บน–ล่าง
- ใช้กิจกรรมเดินตามเส้นทาง (wayfinding training)

2. ฝึกการกะระยะและความลึก
- เกมโยนบอลลงตะกร้า
- การหยิบจับวัตถุที่มีระยะต่างกัน
- การเดินขึ้น–ลงบันไดโดยใช้เครื่องหมายบอกระยะ

3. ฝึกการสร้างภาพในใจและการวางแผนเชิงพื้นที่
- เกมหมากรุก เกมต่อบล็อก หรือ tangram
- การวาดภาพจากความจำ หรือการจำลองเส้นทางในใจ
- การฝึกจินตนาการตำแหน่งของวัตถุ (mental rotation tasks)

4. ฝึกการบูรณาการการมองเห็นกับการเคลื่อนไหว (Visuomotor integration)
- กิจกรรมวาดภาพ เขียนหนังสือ หรือระบายสี
- การทำงานฝีมือ (handicrafts) เช่น งานปัก งานประดิษฐ์
- เกมที่ต้องใช้ตา–มือประสานกัน เช่น การตีปิงปอง

5. ใช้เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อมช่วยเหลือ
- การใช้เครื่องหมายสีบนพื้นที่เพื่อบอกทิศทางหรือเขตปลอดภัย
- โปรแกรมคอมพิวเตอร์หรือแอปฝึกทักษะเชิงพื้นที่
- การปรับสิ่งแวดล้อม เช่น การจัดบ้านให้ง่ายต่อการเคลื่อนไหวและลดสิ่งกีดขวาง