หลักการ
Executive Function ประกอบด้วยองค์ประกอบหลัก เช่น การวางแผนและการจัดลำดับขั้นตอน (Planning & Organization) การควบคุมตนเอง (Self-control / Inhibition) ความยืดหยุ่นทางความคิด (Cognitive flexibility)การทำงานของความจำขณะใช้งาน (Working memory) การตัดสินใจและการแก้ปัญหา (Decision-making & Problem solving) การทำงานที่ดีของ Executive Function ช่วยให้บุคคลสามารถกำกับพฤติกรรมให้อยู่ในทิศทางที่ตรงกับเป้าหมาย และลดการถูกรบกวนจากสิ่งเร้า หาก Executive Function บกพร่อง อาจพบปัญหา เช่น การวางแผนไม่ได้ ขาดสมาธิ หุนหันพลันแล่น ขาดความยืดหยุ่น และควบคุมอารมณ์ไม่ได้
หลักการฝึกเพื่อพัฒนาความสามารถด้านทักษะการบริหารจัดการ
1. ฝึกการวางแผนและการจัดการ
- ฝึกเขียน To-do list และจัดลำดับความสำคัญของงาน
- ใช้ตารางกิจกรรมรายวันหรือปฏิทินเพื่อติดตามเป้าหมาย
- ฝึกคิดล่วงหน้าว่า “ถ้า…จะทำอย่างไร” (If-Then planning)
2. ฝึกการควบคุมตนเอง (Inhibition)
- ฝึกกิจกรรมที่ต้องรอคอย เช่น เกมที่ต้องหยุด/เริ่มตามสัญญาณ
- ใช้การกำหนดเวลา (time-out) เพื่อควบคุมการตอบสนอง
- ฝึกหายใจลึก ๆ หรือเทคนิคผ่อนคลายเพื่อลดการตอบสนองแบบหุนหันพลันแล่น
3. ฝึกความยืดหยุ่นทางความคิด (Cognitive flexibility)
- เกมที่เปลี่ยนกติกา เช่น เปลี่ยนกฎกลางคันให้ผู้เล่นปรับตัว
- การฝึกมองสถานการณ์จากหลายมุมมอง
- การแก้ปัญหาโดยหาทางเลือกมากกว่า 1 วิธี
4. ฝึกการใช้ Working memory
- เกมจำลำดับตัวเลขหรือคำศัพท์แล้วเรียงกลับ
- ฝึกทำตามคำสั่งที่มีหลายขั้นตอน
- กิจกรรมที่ต้องเก็บข้อมูลไว้ในใจแล้วนำไปใช้ เช่น “Simon says”
5. ฝึกทักษะการตัดสินใจและแก้ปัญหา
- ใช้กรณีศึกษา (case-based learning) เพื่อฝึกคิดทางเลือกและผลลัพธ์
- ฝึกการใช้เหตุผลเชิงตรรกะในการเลือกแนวทางที่เหมาะสม
- การทำกิจกรรมกลุ่มที่ต้องอภิปรายและหาข้อตกลงร่วมกัน
