Pre-loader
  • Phone: +6653-94-9259
  • Email: supawadee.p@ams.cmu.ac.th
Log In

ชื่อว่าอะไรจำได้ไหมเอ่ย, face cognition

หลักการทางประสาทวิทยาศาสตร์

     การจดจำและระลึกใบหน้าเพื่อให้สามารถเรียกชื่อได้ อาศัยความจำระยะสั้นซึ่งมีตำแหน่งอยู่บริเวณส่วนล่างของ temporal lobe จำเป็นสำหรับการเก็บข้อมูลชั่วคราวประมาณ 2-3 วินาทีก่อนที่จะนำข้อมูลของเหตุการณ์ต่างๆ คงไว้ไปในส่วน limbic system บริเวณ temporal lobe เพื่อตรวจจับอารมณ์ทำความเข้าใจสีหน้าท่าทาง (มีความสุข เศร้า โกรธ) ซึ่งช่วยในการสื่อสารทางสังคม และยังมีส่วนเชื่อมโยงไปยัง facial cognition เรียกคืนจากกระบวนการติดป้ายชื่อ (ชื่อ) ให้กับการรับรู้ใบหน้าบุคคล การเชื่อมโยงใบหน้าที่เฉพาะเจาะจงกับชื่อที่เฉพาะเจาะจง การฝึกนี้ช่วยกระตุ้น social cognition และลดความเครียด/เขินอายเมื่อต้องพบเจอคนที่รู้จักแต่จำชื่อไม่ได้

เหมาะสมกับผู้สูงอายุทั่วไปและผู้สูงอายุที่มีปัญหา
1. จำหน้าคนรู้จักไม่ได้
2. จำชื่อไม่ออกในทันที
3. เรียกชื่อผิดหรือต้องใช้เวลานึก
โดยเฉพาะผู้ที่เริ่มมี Mild Cognitive Impairment (MCI)

     การจดจำชื่อและใบหน้าเป็นทักษะสำคัญในการสื่อสารทางสังคม ผู้สูงอายุหลายคนอาจพบปัญหา ในชีวิตประจำวัน การจดจำชื่อของคนที่เราเคยพบเจอถือเป็นสิ่งสำคัญ อย่างไรก็ตาม ผู้สูงอายุหลายคนอาจพบกับเหตุการณ์ต่อไปนี้
1. จำบุคคลนั้นไม่ได้ว่าเป็นใคร แต่มีความรู้สึกว่าเคยรู้จักมาก่อนหน้านี้
2. จำหน้าได้ว่าเคยพบกันก่อนหน้านี้ แต่จำชื่อไม่ได้
3. ไม่สามารถจำชื่อบุคคลนั้นได้ในทันที ต้องใช้เวลานึกสักระยะ
4. เรียกชื่อผิด

     เหตุการณ์เหล่านี้อาจส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ทางสังคมได้ จึงควรให้ความสำคัญกับการฝึกจดจำชื่อ การมีสมาธิจดจ่อในขณะพยายามจำชื่อ จะช่วยให้สมองบันทึกข้อมูลเข้าสู่ระบบความจำได้ดียิ่งขึ้น สิ่งสำคัญคือการใช้เวลาอย่างมีประสิทธิภาพเพื่อสังเกตลักษณะเด่นภายนอกของบุคคลนั้น พร้อมทั้งทวนชื่อด้วยตนเองและเรียกชื่อซ้ำระหว่างการสนทนา เช่น “วันนี้ดีใจที่ได้พบคุณ…(ระบุชื่อ)” วิธีนี้จะช่วยให้การจดจำมีประสิทธิภาพมากขึ้น 
     การฝึกด้วยรูปภาพใบหน้าบุคคลยังช่วยกระตุ้นการจดจำและการเรียกคืนข้อมูล (recall) โดยสมองจะเชื่อมโยงลักษณะเด่นของใบหน้าที่เห็นเข้ากับชื่อได้ง่ายขึ้น เทคนิคนี้เป็นวิธีพื้นฐานที่ช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงของความจำ เมื่อฝึกบ่อย ๆ สมองจะสามารถจดจำและเรียกคืนข้อมูลได้ดีขึ้น ทำให้ผู้สูงอายุสามารถจำหน้าและชื่อของคนรอบข้างได้อย่างถูกต้อง ทั้งคนในครอบครัว เพื่อนสนิท หรือคนรู้จักในชุมชน ซึ่งล้วนมีความสำคัญต่อ social cognition และคุณภาพชีวิตทางสังคม

รอบที่ 1
1. ให้ผู้สูงอายุดูบัตรภาพ (ตามระดับ) และจดจำชื่อ ไม่จำกัดเวลา
2. เมื่อผู้สูงอายุบอกว่าจำได้แล้ว ให้นำชื่อและภาพแยกออกจากกัน
3. ให้ผู้สูงอายุตจับคู่ชื่อกับภาพให้ถูกต้อง
4. หากผิด ให้เริ่มดูใหม่ พร้อมบอก กลยุทธ์การจำ (เช่น สังเกตจุดเด่นของหน้า ทวนชื่อออกเสียง)

รอบที่ 2
1. ใช้บัตรภาพชุดเดิม แต่เพิ่มความยากโดยให้จดจำทั้ง ชื่อและนามสกุล
2. ให้ผู้สูงอายุจับคู่ชื่อ–นามสกุลกับภาพให้ถูกต้อง
3. หากผิด ให้เริ่มดูใหม่ พร้อมแนะนำกลยุทธ์การจำซ้ำอีกครั้ง

การทำซ้ำ
เมื่อจบ 1 ชุด ให้ทำต่อเนื่องจนจบทุกชุดในแต่ละระดับ

15 – 20 นาทีต่อการฝึก 1 ครั้ง ให้พักแล้วทำต่อได้

1. จำนวนคู่ที่จับได้ถูกต้อง (จากทั้งหมด)
2. ระยะเวลาในการจดจำและ recall
3. ความก้าวหน้าเมื่อเปลี่ยนระดับความยาก

1. Face–Name Matching
ใช้ภาพบุคคล (ดารา คนรู้จักในชุมชน หรือสมาชิกครอบครัว) ให้จับคู่กับชื่อ
ค่อย ๆ เพิ่มจำนวนภาพจาก 3 → 5 → 7 ใบ เพื่อเพิ่มความท้าทาย

2. Highlight Distinctive Features:
กระตุ้นให้สังเกตจุดเด่น เช่น รูปตา คิ้ว ผม รอยยิ้ม
เชื่อมโยงกับสิ่งคุ้นเคย เช่น “คิ้วหนาเหมือนตลกในทีวี” หรือ “ทรงผมคล้ายลูกชาย”

3. Repetition & Retrieval
ให้ผู้สูงอายุเรียกชื่อบุคคลนั้นซ้ำ ๆ ขณะดูรูป
หลังพักช่วงสั้น ๆ ให้ทดสอบการ recall อีกครั้ง

4. Social Greeting Practice (option)
ฝึกทักทายพร้อมเอ่ยชื่อ เช่น “สวัสดีค่ะคุณสมชาย วันนี้สบายดีไหม”
กระตุ้นการใช้ชื่อจริงในบทสนทนาเพื่อเสริมการจดจำ

แนวทางการใช้คำใบ้ (Mnemonic Cue)
- ใช้จุดเด่นบนใบหน้า (เช่น แว่นตา, คิ้วหนา, รอยยิ้ม, หน้ากลม)
- เชื่อมโยงกับ ชื่อหรือนามสกุล ที่สอดคล้องกัน (เช่น “ฝน” → ผมยาวเหมือนสายน้ำฝน, “จันทร์” → หน้ากลมเหมือนดวงจันทร์)

ชื่อว่าอะไรจำได้ไหมเอ่ย, face cognition

Download PDF