Pre-loader
  • Phone: +6653-94-9259
  • Email: supawadee.p@cmu.ac.th
Log In
สมาธิจดจ่อ (Attention)

สายตานักสืบ


กิจกรรมนี้อาศัยกระบวนการทำงานของ attention system ในสมอง ซึ่งเกี่ยวข้องกับการ ค้นหา เปรียบเทียบ และจดจำความแตกต่าง ของสิ่งเร้าที่ปรากฏต่อสายตา โดยมีวงจรประสาทหลายส่วนทำงานร่วมกัน ได้แก่
Prefrontal cortex (PFC) – สมองส่วนหน้าสุด ทำหน้าที่สำคัญในการควบคุมสมาธิ (executive control) กำหนดว่าจะเลือกมุ่งความสนใจไปที่สิ่งใด และกดการรับรู้สิ่งรบกวน (inhibition of distraction) การทำงานของ PFC เกี่ยวข้องกับ working memory ซึ่งช่วยให้เราจดจำรูปแบบที่เพิ่งเห็นมาเพื่อเปรียบเทียบกับข้อมูลใหม่

Parietal lobe – มีบทบาทในการรับรู้ตำแหน่งเชิงพื้นที่ (spatial attention) ทำให้ผู้ฝึกสามารถกวาดสายตาและค้นหาตำแหน่งสัญลักษณ์ที่แตกต่างจากกลุ่มได้
Visual cortex (occipital lobe) – รับผิดชอบการประมวลผลข้อมูลทางสายตา เช่น รูปทรง สี และความแตกต่างเล็กน้อยที่ตาเห็น

Neocortex – เป็นโครงสร้างสำคัญที่วิวัฒนาการในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม มีหน้าที่ในการจดจำรูปแบบ (pattern recognition) และการวิเคราะห์เชิงซับซ้อนของสิ่งเร้า ทำให้ผู้ฝึกสามารถ “เห็นความต่าง” ที่ละเอียดอ่อน เช่น เส้นที่เบี้ยว ตัวอักษรที่สลับตำแหน่ง หรือรูปที่แปลกแยกจากกลุ่ม
 
 

1. ผู้สูงอายุที่มีภาวะสมาธิลดลง (attention decline)  วอกแวกง่าย จดจ่อกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งได้ไม่นานโรคที่เกี่ยวข้อง: Mild Cognitive Impairment (MCI), ภาวะสมองเสื่อมระยะเริ่มต้น
2. ผู้สูงอายุที่มีปัญหาด้านความจำขณะทำงาน (working memory deficit)
อาการที่พบ : ลืมสิ่งที่เพิ่งเห็นหรือได้ยิน ไม่สามารถเปรียบเทียบข้อมูลใหม่กับข้อมูลเดิมได้ โรคที่เกี่ยวข้อง: Early-stage Alzheimer’s, Parkinson’s Disease (บางราย), MCI
 

กิจกรรมนี้เน้นที่การฝึกสมาธิจดจ่ออย่างต่อเนื่องของผู้ฝึก การฝึกจะช่วยทำเพิ่มความสามารถในการจดจ่อต่อเนื่องมีประโยชน์ต่อชีวิตประจำวัน
1. เพิ่มความสามารถในการโฟกัสต่อเนื่อง เช่น
o    มองหาเบอร์โทรศัพท์/ข้อความที่ต้องการ
o    ตรวจสอบรายการสินค้าในเอกสารหรือบนชั้นวาง
o     ตรวจสอบของในตู้เย็นเพื่อวางแผนซื้อของ
2. เสริมการตัดสินใจและความแม่นยำในชีวิตประจำวัน
 

ขั้นตอนการทำกิจกรรม “สายตานักสืบ” 
เริ่มต้นกิจกรรมอธิบายให้ผู้สูงอายุเข้าใจว่า กิจกรรมนี้เป็นการฝึกสมาธิจดจ่อและความจำในการทำงาน โดยต้องสังเกตหาตัวอักษรหรือสัญลักษณ์ที่แตกต่างจากกลุ่ม ย้ำว่าไม่จำเป็นต้องรีบมาก แต่ต้องโฟกัสและใช้เวลาให้เหมาะสม (กำหนด 30 วินาที/แผ่น) เริ่มต้นจากช่วงทดลอง
บัตรภาพที่ 1 (Code Exam 2-1):)
คำสั่ง: “ให้ค้นหาตัวอักษรที่แตกต่างว่ามีหรือไม่ ถ้ามีให้ระบุว่าตำแหน่งใด หากไม่มีให้ตอบว่าไม่มี”
1.    ให้เวลาในการตอบ: 30 วินาที
2.    หากผู้สูงอายุตอบถูกในเวลาที่กำหนด → ดำเนินต่อบัตรภาพที่ 2

บัตรภาพที่ 2 (Code Exam 2-2):
คำสั่งเดิม: “ให้ค้นหาตัวอักษรที่แตกต่างว่ามีหรือไม่ ถ้ามีให้ระบุตำแหน่ง หากไม่มีให้ตอบว่าไม่มี”
1.    ให้เวลาในการตอบ: 30 วินาที
2.    หากตอบถูก → เริ่มเข้าสู่กิจกรรมฝึกจริง โดยทำขั้นเดียวกันกับขั้นทดลอง
ผู้สูงอายุต้องตอบภายในเวลาที่กำหนด หากตอบถูก → ดำเนินต่อบัตรภาพถัดไป
หากตอบผิดหรือเกินเวลา → ผู้ฝึกอธิบายกลยุทธ์ เช่น “ให้กวาดสายตาทีละแถว” หรือ “เปรียบเทียบตัวอักษรทีละส่วน” แล้วให้ทำใหม่
 
 

15–20 นาทีต่อการฝึก 1 ครั้ง ให้พักแล้วทำต่อได้

1.    จำนวนครั้งที่หาสัญลักษณ์/คำได้ถูกต้อง
2.    เวลาที่ใช้ในการค้นหา
3.    ความก้าวหน้าเมื่อเปลี่ยนระดับความยาก

1.    กวาดสายตาอย่างเป็นระบบ (เช่น มองจากซ้ายไปขวา, บนลงล่าง)
2.    ใช้นิ้วหรือปากกาเป็นตัวช่วยชี้นำเพื่อลดการข้ามสายตา
3.    จดจำจุดที่สายตาเคยกวาดไปแล้ว เพื่อลดความสับสน