Pre-loader

เขาวงกต

หลักการทางประสาทวิทยาศาสตร์

กระบวนการทำงานของสมองที่มีความซับซ้อน ต้องอาศัยความรู้และประสบการณ์ต่าง ๆ มากมาย
คอร์เทกซ์ส่วนหน้าของสมองมีหน้าที่เกี่ยวกับทักษะด้านความคิดความเข้าใจหรือเรียกว่าทักษะทางปัญญาขั้นสูงต่างๆ เช่น การคิด การคำนวณ การให้เหตุผล การวางแผน และการตัดสินใจ การฝึกฝนนี้ยังกระตุ้นความจำในการทำงาน โดยจัดเก็บและจัดการข้อมูลที่จำเป็นทักษะทางปัญญาที่ซับซ้อน เช่น ความเข้าใจภาษา การเรียนรู้ และการให้เหตุผล
 
กิจกรรมนี้เกี่ยวข้องกับการทำงานของ prefrontal cortex โดยเฉพาะบริเวณ dorsolateral prefrontal cortex (DLPFC) และ anterior cingulate cortex (ACC) ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการวางแผน การควบคุมพฤติกรรม การตัดสินใจ และการแก้ปัญหา (executive control processes)
นอกจากนี้ยังเกี่ยวข้องกับการทำงานร่วมกันของ parietal lobe ที่ควบคุมการรับรู้เชิงพื้นที่ (visuospatial awareness) การฝึกซ้ำช่วยกระตุ้น neuroplasticity และพัฒนาความสามารถในการคิดเชิงวิเคราะห์และการควบคุมตนเองในระดับสมองส่วนหน้า

- ผู้สูงอายุสุขภาพดีที่ต้องการฝึกสมาธิและทักษะการวางแผน
- ผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องเล็กน้อยทางการคิดรู้ (MCI) หรือ ผู้ที่มีความบกพร่อง executive function

การจัดลำดับเป็นองค์ประกอบที่สำคัญ การให้ความสำคัญกับบุคคลต่างๆ ที่แตกต่างกัน รวมทั้งการจัดลำดับความสำคัญของงานที่ทำในชีวิตประจำวัน ช่วยให้เราคาดการณ์ ประเมิน และตรวจสอบผลลัพธ์ของสถานการณ์หรือเหตุการณ์ได้ นอกจากนี้ยังมีบทบาทสำคัญในการตัดสินใจอีกด้วย การฝึกทักษะที่จำเป็นในการนับที่ถูกต้อง การคิดคำนวณ ประมวลผล จะช่วยให้ผู้ใช้มีความสามารถในการจัดลำดับได้ดีขึ้น และอาจปรับปรุงทักษะการแก้ปัญหาต่อไปได้ ช่วยให้ผู้สูงอายุพัฒนาทักษะการวางแผน การตัดสินใจ และการแก้ปัญหาในชีวิตประจำวัน เช่น การจัดลำดับขั้นตอนการทำอาหาร การวางแผนเดินทาง หรือการบริหารเวลา นอกจากนี้ยังช่วยส่งเสริมสมาธิ ความอดทน และความยืดหยุ่นทางความคิด ทำให้สามารถรับมือกับสถานการณ์ไม่คาดคิดได้ดีขึ้นและใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจมากขึ้น

  1. แจกแบบฝึกเขาวงกตให้ผู้เข้าร่วม โดยเริ่มจากขนาดง่าย (เส้นทางชัดเจนและสั้น) ไปจนถึงแบบซับซ้อนมากขึ้น
  2. อธิบายให้ผู้เข้าร่วมเข้าใจว่าเป้าหมายคือการหาทางออกจากจุดเริ่มต้นไปยังจุดสิ้นสุดโดยไม่ชนเส้นทาง
  3. ให้เวลาคิดและวางแผนเส้นทางก่อนเริ่มลากเส้น
  4. เมื่อทำเสร็จ ให้ผู้เข้าร่วมทบทวนกลยุทธ์ที่ใช้ พร้อมสะท้อนว่ามีส่วนใดที่ยากหรือผิดพลาด เพื่อใช้ปรับในรอบถัดไป

 10–15 นาที

- Accuracy: จำนวนครั้งที่สามารถหาทางออกได้ถูกต้องโดยไม่ผิดพลาด
- Completion time: ระยะเวลาที่ใช้ในการหาทางออกจากเขาวงกต เวลาที่ลดลงสะท้อนการวางแผนและตัดสินใจได้เร็วขึ้น

ผู้บำบัดให้คำชี้นำ และใช้ mediation อย่างต่อเนื่อง เพื่อกระตุ้นให้ผู้สูงอายุวางแผน วิเคราะห์ทางเลือก และแก้ปัญหาด้วยตนเอง โดยใช้ general cues, specific cues, และ gradation ตามลำดับ  เช่น
“ลองมองหาทางที่ไปได้ไกลสุดก่อนนะคะ” หรือ “หากทางตัน ควรย้อนกลับไปจุดไหนได้บ้าง?” หลังจบกิจกรรมแต่ละรอบ ผู้บำบัดให้ feedback ให้ผู้สูงอายุทบทวนวิธีคิดของตนเองและปรับกลยุทธ์ให้เหมาะสมในรอบถัดไป